Materiały i działania edukacyjne

Wydawnictwa, producenci gier, instytucje edukacyjne i organizacje pozarządowe tłumaczą na język ukraiński swoje publikacje i udostępniają je bezpłatnie do wykorzystania w działaniach edukacyjnych z osobami z Ukrainy. Na tej stronie zbieramy materiały edukacyjne, scenariusze zajęć, karty pracy, kolorowanki dla dzieci, ale też przykłady zajęć edukacyjnych oferowanych przez różne instytucje i organizacje. Podpowiadamy też, jak wykorzystać zebrane materiały planując i rozwijając ofertę edukacyjną i kulturalną biblioteki.

Co możesz zrobić?

  • wykorzystuj materiały w działaniach edukacyjnych Twojej biblioteki, np. z dziećmi mówiącymi po ukraińsku lub z dziećmi w grupach wielojęzycznych (np. polsko-ukraińskich),
  • informuj o takich materiałach mieszkańców i mieszkanki, tym osoby goszczące osoby z Ukrainy,
  • przekazuj informacje w mediach społecznościowych, by dotarły do jak największej liczby ludzi,
  • dziel się nimi z innymi bibliotekami, np. w lokalnych czy regionalnych sieciach współpracy.

Materiały edukacyjne

Teksty dla dzieci, zabawy, kolorowanki, gry

Organizacja „Mamy projekt” z Łodzi przedstawiająca się jako „kolektyw artystyczno-produkcyjny tworzący wartościowe wydarzenia i produkty edukacyjne dla całych rodzin, stawiające na rozwijanie estetyki, promowanie postaw obywatelskich oraz edukację kulturalną i ekologiczną” przygotowała i udostępniła na stronie https://mamyprojekt.pl/ukraina/ materiały do pracy dziećmi. Polecamy dwujęzyczne karty dla dzieci, które doskonale sprawdzą się podczas spotkania dzieci polskich i ukraińskich i ułatwią wzajemne poznanie się.

Z kart dzieci dowiedzą się, jak się przywitać, opowiedzą o swoich ulubionych bajkach, poznają potrawy, które lubią jeść itp. Karty są pięknie opracowane graficznie i mogą służyć jako kolorowanki. Dzieci korzystające z kart będą poszukiwać trasy marszrutki, poznają rysunkowy przepis na barszcz ukraiński, dowiedzą się też, że w Polsce morze jest na górze mapy, a w Ukrainie na dole. Karty mogą stanowić inspirację do stworzenia podobnych materiałów na polsko-ukraińskie spotkanie dorosłych. Można wyobrazić sobie, że jednocześnie odbywa się w bibliotece spotkanie rodziców i dzieci lub że dzieci mają takie spotkanie wówczas, gdy ich rodzice rozmawiają o ukraińskiej literaturze w ramach wspólnego Dyskusyjnego Klubu Książki. Warto dodać, że na tej samej stronie internetowej „Mamy projekt” udostępnia również linki do innych materiałów edukacyjnych dla dorosłych i dzieci, książek oraz materiałów video.

Karty dla dzieci w wieku 3+ można pobrać tutaj: https://drive.google.com/file/d/1Uu4aQ_kR8p73gEA-dYPpSiXsQEEd1y7p/view
Tekst: Joanna Guszta. Tłumaczenie: Translateria. Ilustracje: Patricija Bliuj-Stodulska. Opracowanie graficzne: Studio Ładne Halo. (Licencja CC BY-NC-ND)

Podobne karty dla dzieci w wieku 6+ są do pobrania tutaj: https://drive.google.com/file/d/1gMjkrCeJFyi-2VcIPLROZhlMnL8EJtHd/view
Tekst: Joanna Guszta. Tłumaczenie: Translateria. Ilustracje: Tomasz Kaczkowski. Opracowanie graficzne: Studio Ładne Halo.
 Autorki i autorzy zachęcają do drukowania i bezpłatnego udostępniania kart instytucjom i rodzinom goszczącym dzieci z Ukrainy.

W ukraińskim serwisie «Розвиток дитини» (Rozwój dziecka) dostępne są bezpłatne zasoby, pomocne w nauce i działaniach rozwojowych z dziećmi. Są to między innymi kolorowanki, gry edukacyjne i zadania dla dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym (klasy 1-4). Materiały można samodzielnie wydrukować i wykorzystać na zajęciach w szkole czy w bibliotece lub w domu podczas zabawy z dziećmi. Strona zawiera też narzędzia pozwalające tworzyć własne zadania.

Kolorowanki mogą być sposobem na to, by zająć czymś małe dzieci, a jednocześnie rozwijać ich wyobraźnię i umiejętności. Podczas zabawy z kolorowankami dzieci poznają kolory, kształty, obiekty, uczą się nowych pojęć i kształtują swoją wrażliwość. Co więcej, kolorowanki mogą pomagać dzieciom łagodzić napięcia i odwracać ich uwagę od stresujących sytuacji.

Serwis Розвиток дитини dostępny jest tutaj: https://childdevelop.com.ua/.
Kolorowanki do wydruku można pobrać tutaj: https://childdevelop.com.ua/worksheets/tag-coloring-sortpop/.

Wydawnictwo Multimedialne Edu Ekspert udostępnia do pobrania i wydrukowania karty pracy o emocjach: https://www.eduexpert.eu/pl/information/emocje-karta-pracy-w-jezyku-ukrainskim/.

Twórcy popularnej w Polsce serii dla dzieci o przygodach Basi przygotowali zestaw łamigłówek i kolorowanek w dwóch językach. Materiały z cyklu “Cześć, jestem Basia! / Привіт! Моє ім’я Бася” można znaleźć tutaj: https://basia.com.pl/czesc_jestem_basia/.

Wydawnictwo Granna udostępniło instrukcje w języku ukraińskim do samodzielnego wydruku do kilkudziesięciu swoich gier. Instrukcje można pobrać tutaj: http://www.granna.pl/aktualnosci/441-INSTRUKCJE-PO-UKRAINSKU-JUZ-DOSTEPNE.html?_ga=2.54606504.289934615.1647017387-70138944.1646774261

Instrukcje do gier w języku ukraińskim i rosyjskim udostępniło także Wydawnictwo Rebel: https://www.wydawnictworebel.pl/pages/instrukcje-do-gier-w-jezyku-ukrainskim-i-rosyjskim-1590.html?utm_source=facebook&utm_medium=social&utm_campaign=instrukcje-ukraina&utm_content=baner&fbclid=IwAR2ki9jZRR4hIu5wt7Wrp1fKIJLY6EinjyzhC3L7YLYM3q5nXOe4E_C6HVY

Unia Metropolii Polskich we współpracy z fundacją Kocham Polskę i wieloma osobami dobrej woli przygotowała, zestaw tematów do rozmów o Polsce między podziałami i międzypokoleniowo, dla osób goszczących osoby z Ukrainy. Publikacje, w języku polskim i ukraińskim, z tekstami, rysunkami i propozycjami zadań, służą temu, byśmy lepiej się poznali i zbudowali dobre relacje. Materiały można pobrać z tej strony: https://metropolie.pl/artykul/tematy-do-rozmow-temi-dlja-rozmov

Wydawnictwo Nasza Księgarnia przygotowało zestaw kolorowanek, do pobrania w języku ukraińskim. Kolorowanki pokazują przygody “Pucia” – serii uwielbianej przez najmłodsze dzieci: https://nk.com.pl/do-pobrania-materialy-do-zabaw/info.html.

Wydawnictwo Zielona Sowa zamieściło na swojej stronie, kolorowanki i karty do nauki rysowania w języku ukraińskim: https://www.zielonasowa.pl/dla-ukrainy.

Zabawy plastyczne i kreatywne materiały aktywnościowe stworzone przez autorów i ilustratorów książek Wydawnictwa Dwie Siostry są dostępne na stronie wydawnictwa: https://wydawnictwodwiesiostry.pl/materialy-edukacyjne/dla-dzieci-i-rodzicow/materialy-w-jezyku-ukrainskim.

Redakcja czasopisma „Kosmos dla dziewczynek” przygotowała 30-stronicową publikację do pobrania w wersji polskiej i ukraińskiej, zawierającą artykuły, gry, zabawy, w tym kolorowanki, dla dzieci w wieku 7+. Autorki tak piszą o publikacji: Żeby wychować dziecko potrzeba całej wioski. Czasem międzynarodowej wioski! Stworzyłyśmy tego PDF-a, żeby pokazać dzieciom z Ukrainy, że są częścią czegoś większego. Że są częścią Kosmosu. Naszego Kosmosu. Chcemy im dać to, w czym jesteśmy naprawdę dobre. Zbiór mądrych, wartościowych i wzmacniających artykułów, które dodają otuchy, cieszą i choć na chwilę odrywają od trudów rzeczywistości.: https://nowa.fundacjakosmos.org/ukraina/?fbclid=IwAR3OY5LJWqpdHTSQCfZs6VDE5PlK9jU4KSWxKNJvr5r43ed9PBfu-teTWpI.

Ela Curylo (sketchnoterka, Siła Myślenia Wizualnego) przygotowała zestaw plakatów A4 z rysunkami i zwrotami w językach polskim i ukraińskim ze wzmacniającym, empatycznym przekazem: https://www.dropbox.com/s/r07sswz77s8rorn/Plik%20A5.pdf?dl=0&fbclid=IwAR3aRANslLYOUzYlPGNwI8ZVYi3hI1ozTDB4sAXkLaM6ruHOAmplyhFoa3U.

Kolorowanki krakowskie legendy w języku ukraińskim dla dzieci – zbiór kolorowanek wraz z materiałami dydaktycznymi dla nauczycieli w języku ukraińskim, opracowany przez Fundację „Trasa dla Bobasa”: https://www.trasadlabobasa.pl/tab/legenda/kolorowanki_krakowskie_legendy_w_jezyku_ukrainskim_dla_dzieci_/676?fbclid=IwAR0wilAmxpua4GqijchVM1GkWGjGUWimAKXj_pLHewUuXvU7zXKC67EOxmA.

Bajka terapeutyczna „Ola, Borys i nowi przyjaciele” opowiada historię ukraińskiego rodzeństwa, przed którym stoi nie lada wyzwanie – odnalezienie się w nowej rzeczywistości, nauka języka, poznawanie polskich liter, miejsc, ludzi. Książka wkrótce ukaże się w druku. Będzie dostępna za darmo. Na stronie Uniwersytetu SWPS dostępna jest do pobrania w formacie PDF w czterech wersjach językowych: po ukraińsku, rosyjsku, polsku i angielsku: https://swps.pl/my-uniwersytet/aktualnosci/aktualnosci/31961-ola-borys-i-nowi-przyjaciele-wyjatkowa-bajka-pomoze-dzieciom-z-ukrainy-odnalezc-sie-w-nowej-rzeczywistosci?fbclid=IwAR2YgvVmZBrQjx9leZFCoE2ENKM2ErvglhnvVqHB19xr7-8vNSKqvh2ldr4.

„Bohaterowie” to seria krótkich książeczek terapeutycznych, które odzwierciedlają trudne emocje dziecka związane z wojną i ucieczką do innego kraju. Opowiadania mają formę kolorowanek i dostępne są w kilku językach (w tym w polskim i ukraińskim). Publikacje udostępniła autorka strony „Potrzeba Fantazji”: https://potrzebafantazji.com/bohaterowie/.

#MyLifeJourneyBook to interaktywna publikacja dla dzieci z Ukrainy. Dzieci mogą opisać w niej swoje doświadczenia z podróży i wspomnienia z życia w Ukrainie, a także podzielić się swoimi przemyśleniami o przyszłości. Książka dostępna jest do pobrania w kilku językach (niebawem będzie również dostępna w języku polskim): https://www.lifebookforyouth.com/mylifejourneybook

Podręczniki, opracowania, scenariusze, filmy edukacyjne

W 2002 roku wydawnictwo Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli we współpracy z Biurem Łącznikowym Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców w Warszawie opublikowało zbiór materiałów edukacyjnych pt. „Zrozumieć innych, czyli jak uczyć o uchodźcach”. Publikacja nie jest nowa, ale poruszane w niej tematy pozostają aktualne. Dostarcza ona podstawowej wiedzy na temat tego, jak historycznie zmieniały się regulacje prawa międzynarodowego dotyczącego statusu uchodźcy. Przede wszystkim jednak zawiera zbiór scenariuszy zajęć z dziećmi i młodzieżą wokół takich kwestii jak godność i różnorodność, historia uchodźctwa Polaków oraz uchodźców przybywających do Polski przed laty, co można zrobić dla uchodźców. Mimo, iż publikacja jest adresowana do nauczycieli, a scenariusze odnoszą się do konkretnych przedmiotów (języki obce, wiedza o społeczeństwie, historia, religia) i lekcji wychowawczych, to mogą być łatwo zaadaptowane do kontekstu zajęć w bibliotece. Scenariusze mogą stanowić też inspirację do lekcji bibliotecznych, podczas których uczniowie dowiedzą się, jak zdobywać rzetelną wiedzę na temat uchodźców. Aktualizacji wymagają dane statystyczne dotyczące uchodźców, które można znaleźć np. na polskojęzycznej stronie Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców. Publikację można pobrać z tej strony: https://static.epodreczniki.pl/portal/f/res/R1NJozdERrQh5/1611745273/y39uAYsppCy31U7GJlKZXEVF0FzmfKkO.pdf?fbclid=IwAR0RK9rqSs8_J6Tt82-CmCSEcNrdPWFgsMpTl6O8rRJSMPYQgykrLH4Vk54

Na stronie https://sosdlaedukacji.pl/sos-dla-ukrainy/ grupy SOS (Sieć Organizacji Społecznych), łączącej kluczowe organizacje działające na rzecz lepszej edukacji znajdują się linki do wartościowych materiałów edukacyjnych o tym, jak rozmawiać z dziećmi o wojnie, skąd czerpać informacje o kulturze ukraińskiej, jak uczyć się języka ukraińskiego i polskiego. Jedna z zakładek zawiera też listę dostępnych online książek dla dzieci i dorosłych, te pierwsze udostępniane w podziale na grupy wiekowe (https://sosdlaedukacji.pl/lektury-dla-dzieci-i-doroslych/). Wśród materiałów jest cenny zbiór przygotowany przez Centrum Edukacji Obywatelskiej, ułatwiający prowadzenie spotkań i różnych form edukacji, poprzez które uczestnicy mogą lepiej poznać Ukrainę poprzez literaturę, film i muzykę https://blog.ceo.org.pl/poznaj-ukraine-kulture-i-narod-ukrainski-poprzez-literature-muzyke-i-film/, w tym ilustrowana książka dla dzieci Barbary Gawryluk „Teraz tu jest nasz dom” opowiadająca historię ukraińskiej rodziny, która z powodu wojny jaka wybuchła w 2014 r. ewakuowała się do Polski.

Podręczniki przedmiotowe w języku ukraińskim – z tej strony (https://pick.net.ua/ru/languages/ukraine) można pobrać podręczniki obowiązujące w szkołach ukraińskich np. do matematyki, języka polskiego: https://pick.net.ua/ru/component/jdownloads/summary/9-8klass/1374-pick-polska-mova-8-
bilenka-pdf

Nauczanie w dwóch językach – nowe wyzwania przed polsko-ukraińską szkołą – artykuł Renaty Maciejczyk na stronie projektu Lekcja: enter z opisem aktualnej sytuacji i wyzwań, z linkami do stron zawierających rekomendacje i pomocne materiały: https://lekcjaenter.pl/blog/nauczanie-w-dwoch-jezykach-nowe-wyzwania-przed-polsko-ukrainska-szkola

Na platformie edukacyjnej Khan Academy są dostępne samouczki wideo do nauki matematyki (tematy: podstawowe operacje matematyczne, działania na ułamkach, liczby ujemne, wprowadzenie do algebry i arytmetyki, geometria, trygonometria). Tłumaczenie i dubbing wykonał zespół projektowy Mistrz Szkoły przy wsparciu Fundacji Victora Pinczuka – Inicjatywy Społecznej: https://uk.khanacademy.org/

Wszechukraińska szkoła internetowa (Всеукраїнська школа онлайн – ВШО) – platforma Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy do nauczania na odległość i blended-learning dla uczniów klas 5-11, wraz ze wsparciem metodycznym dla nauczycieli. Zawiera samouczki wideo, testy i materiały do samodzielnej pracy w 18 dziedzinach: literatura ukraińska, język ukraiński, biologia, biologia i ekologia, geografia, historia świata, historia Ukrainy, matematyka, algebra, algebra i początki analizy, geometria, sztuka, podstawy prawa, nauki przyrodnicze, fizyka, chemia, język angielski i literatura obca: https://lms.e-school.net.ua/

Darmowe materiały edukacyjne w języku ukraińskim z różnych dziedzin (w tym dużo informatyki) można znaleźć w serwisie Wikibooks (Ukraina): https://uk.wikibooks.org.

Narzędziownik: Język ukraiński – zestawienie materiałów do nauki języka ukraińskiego, języka polskiego jako języka obcego i innych materiałów edukacyjnych w języku ukraińskim, opracowała Agnieszka Bilska w ramach projektu Lekcja: Enter: https://admin.lekcjaenter.pl/app/uploads/2022/03/Jezyk-ukrainski_narzedziownik_LE.pdf

W edycji edukacyjnej gry Minecraft (Education Edition) został uruchomiony świat będący minecraftową wersją miasta Kijowa, prezentującą dziedzictwo kulturowe miasta. Można go wykorzystać do prowadzenia zajęć z dziećmi lub młodzieżą, w których zadaniem jest opracowanie cyfrowego przewodnika po mieście. Szczegółowe informacje oraz materiały dydaktyczne do przeprowadzenia zajęć, w tym prezentacja ppt (w języku angielskim) znajdują się na stronie Minecraft Education: https://education.minecraft.net/pl-pl/lessons/kyiv-craft-a-city-guidebook

Materiały metodyczne, wskazówki dla osób uczących dzieci z Ukrainy (w polskich szkołach)

Jak uczyć dzieci z Ukrainy? Wspieranie i uczenie dzieci uchodźców – nagranie webinarium z 8 marca 2022, zorganizowanego w ramach projektu „Projektujemy Przyszłość. Edukacja”, prowadzonego przez Wrocławski Part Technologiczny i Fundację Pro Matematica: https://www.youtube.com/watch?v=98VNMgGDVAQ&t=378s

Nasza szkoła Waszym domem – krótki poradnik dla szkół przygotowujących się do przyjęcia uczennic i uczniów z Ukrainy, opracowany przez Związek Nauczycielska Polskiego: https://znp.edu.pl/poradnik-nasza-szkola-waszym-domem/.

Uczeń i uczennica z doświadczeniem migracyjnym w szkole – materiały o tym, jak ich wspierać, przygotowane przez Centrum Edukacji Obywatelskiej): https://blog.ceo.org.pl/uczen-i-uczennica-z-doswiadczeniem-migracyjnym-w-szkole-jak-ich-wspierac/?fbclid=IwAR1Zy-nJP8ahTyhG9x5elFeRn7S98a1YjFw26EKTg4oW-B4L-pOOIqUk6sA

Działania edukacyjne, zajęcia dla dzieci

Na profilu fejsbukowym https://www.facebook.com/witajciewwarszawie warszawskie instytucje samorządowe i organizacje pozarządowe publikują swoją ofertę dla dzieci z Ukrainy. Są tam bezpłatne zajęcia artystyczne, sportowe i wszelkie inne. Jak deklarują twórcy profilu, “Będziemy tu publikować linki i adresy miejsc, które organizują świetlice, tymczasowe przedszkola, zajęcia, warsztaty, koncerty i inne zajęcia dla dzieci i młodzieży w Warszawie.” W mniejszych miejscowościach, w których władze samorządowe nie mają takich zasobów jak Warszawa, biblioteki mogą uruchomić podobne profile i zachęcić lokalne instytucje i organizacje do zamieszczania tam swojej oferty. Warto wówczas znaleźć wolontariusza znającego język ukraiński, aby posty lub choćby ich streszczenia ukazywały się w tym języku. Działanie takie, we współpracy z partnerami, ma też ważne znaczenie rzecznicze. Pokazuje bibliotekę jako instytucję reagującą na bieżące potrzeby mieszkańców – także tych, którzy osiedlili się w danej miejscowości niedawno – i potrafiącą współpracować z innymi dla dobra wspólnego.
 

Szkoła online dla dzieci z Ukrainy / Онлайн школа для дітей з України: Fundacja EduSEN, Stowarzyszenie Klanza oraz Fundacja Orange przygotowały projekt szkoły online dla dzieci z Ukrainy, dzięki któremu będą mogły kontynuować naukę w systemie, w którym uczyły się dotychczas, a poza wszystkim będą mieć namiastkę normalności i kontakt z rówieśnikami. Spotkania będą odbywały się na platformie ZOOM, na każdym poziomie nauczania i w podziale na klasy. Zajęcia są całkowicie darmowe. Informacje: https://fundacja.orange.pl/aktualnosci/artykul/szkola-online-dla-dzieci-z-ukrainy?fbclid=IwAR1VTDBqj-QrxTaWFMt-KAokn3P64X7Dt1zh6_efAe7tL2tWwyuyE-Fp5yw

Akcja “Druha we mnie masz” to program stworzony przez polską młodzież w celu niesienia pomocy naszym ukraińskim rówieśnikom (licealistom oraz studentom). Jego działania skupiają się na dwóch obszarach: zwykłego przyjacielskiego wsparcia (w formie rozmowy, spaceru, wspólnej kawy) oraz pomocy w szkole czy uczelni (zapoznanie z systemem edukacji, wsparcie przy rekrutacji, pomoc z zaaklimatyzowaniem się w nowym miejscu): https://www.druhawemniemasz.com/